Showing posts with label TẾT. Show all posts
Showing posts with label TẾT. Show all posts
June 13, 2021
NGƯỜI ĐÓNG ĐINH THỜI GIAN
Thời gian bóng câu qua cửa. Vèo một cái đã thấy mình đứng bên kia dốc cuộc đời. Đưa tay bóc tờ lịch cuối, có ai không thảng thốt giật mình
April 12, 2016
MỐI TÌNH TÔM KHÔ CỦ KIỆU
Quê tôi nổi tiếng có hai thứ là con tôm và cây lúa. Họ hàng nhà tôm hễ lớn cỡ ngón chân cái trở lên mới kêu là con tôm, nhỏ hơn ngón chân cái trở xuống kêu là con tép. Lạ một điều là khi đã chế biến cho nó thành khô rồi, nhỏ hay lớn gì cũng kêu là con tôm khô hết, hổng có ai kêu bằng tép khô bao giờ.
Tôm tép gì cũng vậy, còn tươi rói mới bắt lên, đem đi luộc với nước muối vừa chín tới thì vớt ra đem phơi thiệt khô. Xong cho vào túi vải, lấy chày vồ đập cho bung hết vỏ, đổ ra sàng tre sàng lấy phần thịt con tép, còn phần vỏ để cho heo ăn, cái này kêu là phân tôm, chớ thật ra hổng có phải “phân” gì của con tôm hết, người cũng có thể ăn được nếu gặp khi thắt ngặt thiếu thức ăn và ăn ngon do trong này có phần gạch tôm phơi khô.
Lúc tôi còn nhỏ, theo hia (anh) tôi đi chài tép dưới sông. Gặp khi trúng dòng tép đi, tép nhiều đến mức đem về ăn một lúc không hết mới đem luộc làm tôm khô. Anh em tôi vừa đập tôm vừa bốc bỏ vô miệng ăn, ngon quá cứ ăn tới luôn, đập xong tôm thì tôm khô cũng hết, hổng còn con nào để dành cho ngày hôm sau. Còn lại mớ phân tôm mà vẫn còn tiếc nuối, bèn lấy ngón tay chấm chấm gạch tôm khô đưa lên miệng mút.
Tôm khô là thức ăn chín, nên khi mua ta có thể thử coi ngon hay dở ngay tại chổ. Tôm khô chế biến từ con tôm tươi vị ngọt, thịt săn chắc, chỉ hơi mằn mặn thôi. Tôm không được tươi khi luộc người ta phải cho thêm nhiều muối hơn vô nước luộc để báng mùi vị khai của tôm đi, nên khi mua tôm, ăn thử thấy tôm hơi mặn tức là tôm không được tươi.
Mua tôm khô cũng phải chọn màu, màu tôm khô tự nhiên hơi đỏ hồng ở phần lưng thôi, phần bụng tôm vẫn trắng. Nếu thấy con tôm toàn thân đều đỏ au như màu son nhìn rất hấp dẫn là tôm đã bị ướp màu vô rồi, coi chừng bị ngộ độc thực phẩm à!
Đứa cháu tôi khi nó mới bốn tuổi, ở nhà cũng dạy nó con bự là con tôm, con nhỏ là con tép. Nó nhập tâm như vậy. Ngày nào cũng đòi ăn cơm với tép khô, không chịu ăn món gì khác. Em tôi nói với nó không phải tép khô, là tôm khô. Nó không chịu, cãi lại tôm là con lớn, tép là con nhỏ, mẹ cho con ăn con này nhỏ là con tép khô. Thiệt là bó tay chấm tôm (không phải chấm com) với nó luôn. Cũng tại ban đầu mình dạy nó như vậy mà, “lý lựng vững chắc” quá, giờ hổng biết làm cách gì cãi lại được, thôi để nó lớn tự nó hiểu vậy.
Sắp đến ngày Tết, quê tôi chợ bán tôm khô nhộn nhịp, tấp nập, nhà nào cũng tìm mua tôm khô ngon để dành ăn Tết. Tôm khô mua con nhỏ bằng đầu đũa ăn cơm, đừng ham mua con lớn quá rất cứng, nhai sái cả quai hàm, ăn không ngon bằng tôm nhỏ.
Củ kiệu được trồng nhiều ở Sóc Trăng, ngày Tết chở về bán ở Bạc Liêu nườm nượp. Kiệu là một thứ rau gia vị cùng họ với củ hành, lá cũng giống lá hành tím, nhưng củ kiệu màu trắng. Lá hành thì ăn được, còn lá củ kiệu thì tôi chưa thấy ai ăn bao giờ. Trước Tết khoảng một tháng người ta mua củ kiệu tươi về rửa, cắt gọt sạch sẽ đem phơi một nắng cho heo héo, bỏ củ kiệu cùng với tỏi ớt vô keo thủy tinh rồi nấu nước giấm đường đổ vô ngâm, nếu có nắng mỗi ngày đem hũ kiệu ra sân phơi nắng cho kiệu mau thấm, đến khi thấy củ kiệu đổi màu trong vắt là ăn được.
Ngày xưa, ông bà ta có câu : “Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ / Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh”. Ở miền Tây Nam bộ không “chơi” dưa hành, mà “chơi” món dưa kiệu trộn tôm khô.
Tôm khô đem rửa lại bằng nước ấm cho sạch bụi, để vào rổ cho ráo nước. Cho tôm vào cái tô lớn, đổ vô tô một ít nước ngâm củ kiệu xâm xấp để ngâm cho tôm mềm ra, đồng thời, tôm thấm nước giấm đường tỏi ớt vô luôn, không cần phải cho thêm gia vị gì khác nữa. Khi thấy tôm đã mềm gắp củ kiệu ra trộn chung với tôm là có thể cùng nhau “cháp” được rồi. Thêm vào chút đế đưa cay, đảm bảo một lúc sau, cha vợ được “xuống chức” mày, thằng rể “lên chức” ông nội. Ai thích ăn cay hay muốn bày sắp ra mâm dĩa cho đẹp thì cắt mấy lát ớt xanh đỏ xếp thêm vào đĩa trang trí cho đẹp thêm.
Muốn ăn món này thêm ngon và cho chắc bụng thì đệm vô mâm dĩa bánh tét hay bánh chưng chiên giòn nữa. Cắt bánh chưng hay bánh tét ra chiên cũng là một “nghệ thực”, không phải cứ lấy cây dao cắt béng một phát là xong. Xin thưa rằng cắt như vậy bánh tét, bánh chưng nó dính dao, nhưn bánh bể tè le tét lét hết trơn à, không chiên được. Phải lấy cọng chỉ se lại, hay tước nhỏ sợi dây cột bánh ra, một đầu cắn vô miệng, một đầu cần trên tay, quấn quanh cái bánh mà siết vòng tròn, để sẳn cái dĩa lớn bên dưới hứng, miếng bánh rơi nhẹ xuống dĩa gọn gàng nguyên vẹn, không rơi rớt chút nào. Đổ nhiều dầu ăn vô chảo, chờ dầu sôi lên thật nóng mới gắp miếng bánh để nhẹ vô chiên vàng một mặt mới trở qua mặt bên kia, chờ vàng hết hai mặt mới vớt lên để cho ráo dầu. Bánh nhai thiệt là giòn mà không bị béo.
Ai khoái lên cân luộc thêm “một cơ số” trứng vịt bắc thảo, lột vỏ cắt miếng như xẻ cau ăn trầu, xếp vô dĩa. trứng bắc thảo mua ở chợ về có thể lột vỏ ăn được liền. Có điều ăn như vầy trứng mềm xèo, không đạt yếu tố “thẩm mỹ ăn uống”, vì vậy phải luộc trong nước sôi chừng mười lăm, hai chục phút cho lòng trắng trứng cứng lại mới xắt miếng ra được.
Trứng vịt bắc thảo là trứng vịt tươi được tẩm ướp thêm một số chất tự nhiên và thảo mộc nên không độc, trứng lại giữ được hương vị tươi ngon và tăng thêm độ béo của lòng đỏ trứng. Trứng ngon là khi ta bóc vỏ ra, thấy lòng đỏ cứng màu đen bóng như cục tham hầm, lòng trắng trứng cũng có màu đen và trong như thạch rau câu. Cả cái trứng đặc, khô, có thể cầm trên tay không bị chảy nước.
Gắp một miếng củ kiệu kèm theo con tôm khô bỏ vô miệng chậm rãi nhai để thướng thức vị chua chua, ngọt ngọt, nồng nồng, giòn sần sật của củ kiệu, vị ngọt đậm đà, dai dai của con tôm khô, thêm chút ớt cay cay, thiệt trên đời này khô lần chả phụng không biết ăn như thế nào, chớ khô tôm ăn với củ kiệu không gì có thể sánh bằng, ăn hoài được hoài không biết chán.
Nhìn vô đĩa tôm khô củ kiệu trộn, nổi bật các màu trắng đỏ xanh hồng đen vừa mướt con mắt vừa “đảm bảo chát lượng an toàn vệ sinh thực phẩm”. Cái này có thể kêu là “Thiên hạ đệ nhất mồi nhậu miền Tây”. Ngày Tết ăn như vầy mới không bị món thịt mỡ làm cho ngán trào lên bảng họng.
Cái mối lương duyên tôm khô củ kiệu là “mối tình thắm thiết” trải qua bao “thử thách nghiệt ngã” tranh đấu cùng các loại món ăn Tây, Tàu, Âu, Mỹ nhưng vẫn bền vững với thời gian, ít nhất cũng bền lâu hơn ba trăm năm rồi, kể từ khi người miền Tây Nam bộ “mang gươm đi mở cõi” ở cái xứ “Muỗi kêu như sáo thổi, đĩa lội như bánh canh”.
Trong tương lai, mối lương duyên này vẫn còn lâu bền mãi mãi, tôi có thể khẳng định chắc như đinh đóng cột mà không sợ quá lời rằng : “Nước Việt còn, người Việt còn thì… tôm khô củ kiệu vẫn còn”. Kính thưa quý bà con cô bác, vị nào đồng ý với ý kiến trên của tui phải uống với tui một xị à nghen !
February 18, 2016
BÂNG KHUÂNG CHIỀU CUỐI NĂM
Chiều cuối năm, hương tết ngập tràn phố phường làng quê đất Việt. Cái khoảnh khắc này cứ lặp đi lặp lại mà chẳng năm nào giống năm nào. Chiều cuối năm với người này là sự yên ả bình yên để lòng lắng lại bao điều, với người kia là những rộn ràng hạnh phúc khó tả… Nhưng hình như có một nỗi niềm mà chiều 30 Tết nào cũng vậy, đó là những khoảng lặng dịu êm trong tâm hồn mỗi người để nghĩ suy những được - mất, sống lại ký ức đã qua...
Trong hương vị ngào ngạt của hoa, của lá, của xanh tươi tầm xuân, của mùi Tết từ trong nhà ngoài ngõ, khắp mọi ngả đường, tôi thường ngồi bên cửa để lòng thư thả trước vườn mai rực rỡ vàng. Một cảm xúc buồn vui lẫn lộn. Những cho - nhận, mất mát giữa cuộc sống quay nhanh thời thế giới phẳng, những ân tình còn nặng nợ. Thấy nghèn nghẹn, tiếc nuối. Thấy nao nao và hạnh phúc. Với gia đình là những lúc vô tâm, với bạn bè nhiều khi ta vô tình hóa vô tư. Tự trách rồi tự nhủ, chắc chẳng ai để trong lòng bao vụn vặt bởi cuộc đời này còn nhiều thứ phải làm, phải vướng bận.
Chiều 30 Tết, nhớ quê đến ngẩn ngơ. Nào đâu chỉ có quê mình sinh ra. Tôi da diết bao cái tên mình đã sống, đã đi qua, đã gắn bó: Cà Mau, U Minh, Đầm Dơi, Bạc Liêu, Sài Gòn... Đó là những vùng đất như là quê hương tôi vậy. Sao thân thương quá bao tên đất, tên làng, tên phố. Nhớ bạn bè, nhớ những người con gái đã đi vào khoảng riêng của mình. Tất cả giờ đã vời vợi xa. Cuộc sống là thế, cho ta gặp nhau rồi lại phải chia xa và đôi khi chỉ để lại một chút gì đó thôi trong đời, trong tâm hồn. Và đôi lần ta tình cờ “lướt qua nhau” rất vội. Bao hờn giận, ghen ghét đời thường hình như tan biến hết, cứ hồ hởi thân tình: ngày xưa mình biết nhau. Quy luật là vậy, đến rồi đi, gắn bó rồi cách xa. Thế nên bỏ qua cho nhau bao phiền muộn, bao nỗi lòng để đời tươi roi rói những yêu thương…
Đã bao chiều 30 Tết tôi thèm cồn cào phút giây quây quần bên gia đình quanh mâm cơm cúng ông bà. Thèm những món tết mẹ nấu sao mà ngon đến vậy. Đi hết nửa đời người chưa bao giờ tôi gặp lại vị Tết của mẹ ở đâu đó vì nó rất riêng. Ngậm ngùi đã mười mấy cái Tết còn gì, tôi không được ăn cùng mẹ, cùng gia đình. Có lỗi với mẹ vì ngày xưa từng hứa, Tết dù đi đâu con cũng trở về. Giữa bộn bề, tất bật của cuộc sống cơm áo đời thường, lời hứa cứ bay theo thời gian, lần lữa mãi. Khi tóc mẹ như mây trời, tôi mới nhận ra và mới hiểu hết lời răn dạy vào những chiều cuối năm có ý nghĩa thế nào. Mẹ nhỏ nhẹ khuyên con cái ráng sửa lỗi lầm năm cũ, nhắc nhở cho năm mới. Bài học ấy mãi theo tôi lên thác, xuống ghềnh trên đường đời nhiều lắm những chông chênh.
Và một chiều cuối năm nữa lại về, lại mang đến cho tôi những rộn ràng, bâng khuâng...
TẢN MẠN CHIỀU CUỐI NĂM
"Đi qua vùng cỏ non, ngỡ mùa xuân đang đến. Bâng khuâng chiều ba mươi, tóc em xanh màu trời…”, những ca từ tươi vui ấy trong ca khúc “Đi qua vùng cỏ non” của nhạc sĩ Trần Long Ẩn vang lên trong sớm mai ngày cuối năm bỗng thấy yêu đời đến lạ. Không hiểu sao, trong những ngày cuối năm, bao giờ tôi cũng thấy yêu mảnh đất mình đang sống hơn ngày thường. Mọi thứ dường như đẹp hơn, con người cũng nhẹ nhàng với nhau hơn. Thật vậy, ngay cả chị bán hàng đầu ngõ thường ngày khó tính hôm nay cũng đon đả, nở nụ cười tươi rói chào khách khi tôi gọi ly cà phê buổi sớm.
Đã thành lệ, những ngày cuối năm tôi thường chạy xe lòng vòng ngoài phố xem thiên hạ mua sắm Tết. Nhìn cảnh người nườm nượp đi siêu thị mua đồ, nhìn hoa về trên phố với những sắc màu rực rỡ, những đèn lồng đỏ rực… bỗng nhớ về những cái Tết rét mướt, nghèo khó của một thời chưa xa. Hình như cái gì thuộc về quá khứ cũng đều trở nên đẹp hơn, lung linh hơn qua sự khúc xạ nỗi niềm mong nhớ. Ngày chớm xuân Ất Mùi, nhìn phố xá nô nức, ký ức về Tết quê từ ngày còn thơ lại chầm chậm theo về trong nỗi bâng khuâng. Ngày ấy, cứ độ 28-29 tháng Chạp, tiếng heo kêu eng éc khắp làng trên xóm dưới. Người khá giả thì cứ vài ba nhà chung nhau mổ thịt một con, người nghèo thì chờ để mua vài cân thịt... nhưng tất cả đều vui như hội. Lũ trẻ con chúng tôi vẫn thường ngồi quanh chiếc nong ngả giữa sân xem người lớn mổ heo, chờ xin chiếc bong bóng. Lấy được bong bóng rồi, cả nhóm hồ hởi đem đập cho bong bóng giãn ra, hun nó bằng tro bếp cho khô, bơm hơi vào rồi đem đi đá bóng... Cũng không quên sáng ba mươi Tết, cả nhà tập trung gói bánh, mấy anh em ai cũng nhờ ông nội gói những chiếc bánh bé xinh gửi kèm theo nồi bánh cúng. Mẹ đặt nồi bánh vào cái bếp than ở góc nhà bếp. Đêm xuống, mấy anh em tôi quây quần bên bếp lửa để sưởi ấm, vừa nghe mẹ kể chuyện vừa chờ bánh chín để được nếm thử chiếc bánh tí teo ông gói cho lúc chiều... Thế rồi, chúng tôi ngủ thiếp lúc nào không hay.
Sống ở phố nhớ Tết quê, nhưng có về quê mới thấy Tết quê không còn như xưa, nhiều nếp cũ phai dần theo năm tháng. Về quê ngày Tết bây giờ hầu như không thấy ai trồng cây nêu, nhiều gia đình không còn tổ chức gói bánh chưng mà chỉ đến hàng quán đặt vài cặp bánh để cúng ông bà. Người dân quê cũng không còn mấy ai mổ heo ăn Tết. Cuộc sống đủ đầy, trẻ con không còn mơ được mặc áo mới, không còn háo hức đi chợ phiên... Vắng tiếng heo kêu eng éc chiều cuối năm, không khí Tết vắng vẻ lạ thường, mất đi cái phong vị Tết truyền thống vốn có. Tết quê đấy nhưng lại không phải Tết quê trong hoài niệm. Đôi khi tôi tự hỏi, đâu rồi cái Tết ngày xưa?!
Hỏi vậy thôi, nhưng cũng tự nhủ rằng không có gì bất biến. Thời gian không phải là cuốn băng cassette để có thể tua đi tua lại, phải biết quý trọng những gì mình đang có, biết bao người đang đón một cái Tết nghèo khó hơn mình. Cuộc sống luôn có những được - mất, vui - buồn như lời bài hát vừa nghe sáng nay: “Những được mất riêng của mình. Đời người ai cũng có… Hãy cho nhau tình yêu. Hãy thương nhau thật nhiều”. Vâng, “Hãy cho nhau tình yêu. Hãy thương nhau thật nhiều”, không chỉ trong những ngày xuân mà cả suốt một năm, suốt một đời người!
February 17, 2016
TẠI SAO CÁC CỤ LẠI GỌI LÀ "TẾT NHẤT"
Đã bao giờ bà con vừa nhâm nhi sợi mứt dừa vừa ngắm hoa đào và tự hỏi: Ừ, tại sao lại là "tết nhất" nhỉ?
Mấy người bạn ngồi nói chuyện, một người hỏi:
- Tết nhất đến nơi rồi, nhanh thật! À, nhưng mà sao người ta lại gọi là tết nhất nhỉ?
- Đó là danh từ nói chung về ngày tết, về mặt thời gian nghỉ ngơi, vui chơi. Ví dụ như câu ông vừa nói: “Tết nhất đến nơi rồi” hoặc “Tết nhất đã đến”.
Thấy vậy, mấy người còn lại tham gia một cách sôi nổi, hào hứng:
- Theo mình, tết nhất là tết to nhất trong năm, cũng là tết vui nhất, hoành tráng nhất, gia đình gặp nhau đông nhất, mua sắm nhiều nhất, nhà cửa sạch sẽ, khang trang nhất, mổ lợn, mổ gà, gói bánh chưng, bánh tét nhiều nhất!
- Đúng vậy! Tết là dịp tiêu tiền nhiều nhất, tiêu một cách lãng phí, “vô tư” nhất, được và phải mừng tuổi nhiều nhất, chúc nhau nhiều nhất nhưng lại cãi nhau ít nhất.
- Tết tổ chức trò chơi và lễ hội dân gian nhiều nhất, thắp hương, cúng bái nhiều nhất, có nhiều hoa nhất, mua quả nhiều nhất, mọi người đều mặc những bộ quần áo đẹp và tươm tất nhất!
- Tết cũng là dịp đi chơi và thăm nhau nhiều nhất, ăn nhiều nhất, uống rượu bia nhiều nhất, nồng độ cồn trong máu tăng nhanh nhất. Do vậy, ăn uống nếu không cẩn thận thì đau bụng nhiều nhất, tai nạn giao thông cũng tăng một cách bất thường nhất.
- Tết còn là ngày các phương tiện giao thông như ô tô, tàu hỏa, máy bay… phải tăng chuyến nhiều nhất.
- Tết là ngày mà người lao động, các cơ quan, công sở… nghỉ việc nhiều nhất, tết cũng là ngày mà người ta thấy… ngắn nhất trong năm! Hết Tết rồi mà vẫn con cảm thấy... thiếu thiếu thế nào ấy!
- Tết nhất là ngày mà báo chí, đặc biệt là báo in được in đẹp nhất, dày nhất, có câu đối, quảng cáo nhiều nhất!
- Tết nhất ai cũng cảm thấy tất bật, hối hả, vất vả nhưng vẫn vui! Và nhiều khi tất bật, hối hả cũng... chẳng giải quyết được việc gì!
- Tại sao thế?
- Tết mà!
TẾT NGUYÊN TIÊU TRONG TÂM THỨC NGƯỜI VIỆT
Với người dân Việt Nam, Tết Nguyên Tiêu - rằm tháng Giêng là một ngày lễ rất quan trọng, không thể bỏ qua trong những ngày đầu năm. Bởi thế mà người xưa có câu "Lễ Phật quanh năm không bằng ngày rằm tháng Giêng".
Sau một năm lao động vất vả, người dân tự thưởng cho mình một thời gian ngắn để nghỉ ngơi, du xuân. Tết Nguyên Tiêu đánh dấu sự kết thúc tháng “ăn chơi” để bắt tay vào công việc của một năm mới. Tết Nguyên Tiêu cũng gọi là Nguyên Tịch, Nguyên Dạ còn gọi là Tết Thượng Nguyên. Nguyên tiêu nghĩa là đêm trăng đầy nhất của tháng đầu tiên trong năm, tức rằm tháng Giêng. Đêm trăng sáng khởi đầu của một năm mới với hương khí tinh nguyên của tiết trời ấm lành, tràn đầy sức sống mùa xuân.
Theo học giả Đào Duy Anh, nguyên nghĩa chữ “tiết” ở trong nghĩa của thời tiết, các tiết trong năm, về sau người ta gọi chệch đi là tết, nên tiết Nguyên Tiêu thành Tết Nguyên Tiêu là vậy. Do Tết Nguyên Tiêu được người xưa tổ chức vào ngày Rằm tháng Giêng, lại có vật phẩm dâng cúng Trời - Phật - Thánh một cách thành kính nên cũng gọi lễ Cúng rằm tháng Giêng. Đây cũng là cái Tết đầu xuân sau Nguyên đán nên lại gọi Tết Thượng nguyên (vì dựa vào phép lịch cũ qui định thì một năm được chia làm 3 nguyên.
Ngày Rằm tháng Giêng là Thượng nguyên; Rằm tháng bảy là Trung nguyên; rằm tháng mười là Hạ nguyên), một lễ tết truyền thống vốn có từ lâu đời. Theo các kinh sách Phật giáo, ngày mồng một và ngày rằm là ngày của Phật hay của Bụt. Ngày Rằm tháng Giêng là ngày duyên lành phổ độ, ngày Đức Phật giáng lâm xuống các chùa chiền để chứng độ lòng thành của tín chúng đạo hữu. Cho nên, các ngôi chùa vào Rằm tháng Giêng đèn hoa cờ phướn kết dày lộng lẫy, người người đi lễ Phật rất đông, để cầu xin Đức Phật phù hộ cho mọi sự được thiện lành, bình an.
Bởi vậy cho nên dân gian mới có câu:
“Lễ Phật quanh năm không bằng ngày rằm tháng Giêng”
hoặc: “Ăn chay quanh năm không bằng ngày rằm tháng Giêng”.
Tết Nguyên Tiêu - đêm trăng sáng đầu tiên của một chu kỳ xuân mới, ánh trăng chiếu rạng khắp miền hạ giới sau một mùa đông dài tối tăm, lạnh lẽo. Theo các nhà phong thủy, đêm này âm dương giao hòa đầy vượng khí, càn khôn thịnh phát nhất tại cực điểm, cây trái thuận thời thi nhau trổi dậy đâm chồi nẩy lộc, vạn vật hóa sinh. Trăng Nguyên tiêu thanh bình, gió lành mơn man thổi nhẹ, không gian lãng đãng làm cho tâm hồn thi nhân thêm phấn chấn trước những thay đổi của cảnh sắc mây trời, hương thơm của cỏ cây hoa trái lan tảo khắp chốn nhân gian. Tết Nguyên Tiêu là men tố, là thời khắc gây nguồn cảm hứng thi ca bất tận. Vào dịp này, vua chúa có lệ ban lấy ngày Nguyên Tiêu là dịp để triệu tập các Trạng nguyên và những người đỗ đạt cao trong nước về kinh hội họp, đãi yến tiệc trong vườn Thượng Uyển. Tại đây, các ông Trạng cùng nhau xem hoa thưởng nguyệt, làm thơ xướng họa, ứng đáp câu đối, thổi sáo chơi đàn, ca ngợi tạo hóa và triều đại, bởi vậy nên về sau người ta gọi là Tết Trạng nguyên; một ngày tết dành riêng để tôn vinh việc học hành. Nước ta vào thời Lý - Trần, triều đình có tổ chức Tết Trạng nguyên; đặc biệt dưới thời vua Lê Thánh Tông, Tết Trạng nguyên được tổ chức một cách trọng thể ở kinh thành Thăng Long, khắp cả trong cung ngoài phố múa hát đàn ca tưng bừng, cờ hoa trang hoàng rực rỡ.
Xưa kia, tại các nhà thờ họ, trưởng họ, trưởng tộc thường triệu tập những thanh niên học cao, hiểu rộng, có tài và đức lên đọc bản báo cáo thành tích một năm hoạt động với tổ tiên. Qua đó để thấy được sự hưng vượng của dòng họ và giáo dục các thế hệ con cháu một cách tốt nhất. Sau đó, các bô lão tổ chức ngắm trăng, thi đọc thơ hoặc chơi tổ tôm, tam cúc. Sau ngày này, họ thường cất hoặc đốt những bộ trò chơi này đi để thúc giục con cháu khởi động một năm mới làm việc chăm chỉ, thi cử đỗ đạt.
Đối với bình dân, vào dịp Tết Nguyên Tiêu nhiều nơi thường mở hội làng, bằng nhiều loại hình dân gian, tổ chức lễ thắp đèn hoa, đua thuyền bơi trải, vật võ, có cả múa, hát, lục cúng hoa đăng…
Phật giáo trong hơn ngàn năm du nhập vào Việt Nam đã gắn kết các phong tục văn hóa của Việt. Rằm tháng Giêng không phải là một ngoại lệ, từ một ngày lễ hội có nguồn gốc từ Trung Hoa đã biến đổi thành một ngày Tết mang bản sắc rất riêng của người dân Việt thấm nhuần Phật pháp. Rằm tháng Giêng là một trong 4 ngày rằm lớn trong năm mà người Việt, đặc biệt là Phật tử, thường viếng chùa lễ Phật cầu gia đạo bình an, phong điều vũ thuận, quốc thái dân an. So với rằm tháng Tư (Phật đản) và rằm tháng Bảy (Vu Lan) thì rằm tháng giêng không quan trọng bằng. Tuy nhiên, về phương diện tự lợi trong cuộc sống mưu sinh thì rất quan trọng. Vì rằm tháng Giêng đã trở thành ngày hội cầu an cho bản thân của mỗi người phật tử.
Trọng tâm của hội rằm tháng Giêng là lễ cầu quốc thái dân an, cầu nguyện an lành, khỏe mạnh, no đủ, thịnh vượng và phát triển cho bá tánh và đất nước. Vì thế, ngày càng đông người đến chùa, lễ Phật, cầu nguyện trong hội rằm tháng Giêng là một tín hiệu tốt, thể hiện rõ nét tinh thần “Đạo pháp và Dân tộc”. Khi chùa chiền được tự do sinh hoạt tín ngưỡng tôn giáo, được sửa chữa trùng tu to đẹp khang trang cùng với sự quan tâm khôi phục các lễ hội văn hóa truyền thống dân tộc của các cấp chính quyền và nhất là ý thức tìm về những giá trị sống của tổ tiên thông qua các lễ hội văn hóa của nhân dân được đánh thức, thì việc tham dự đông đảo các lễ hội như hội rằm tháng Giêng là điều không thể thiếu của mỗi người con Phật…
MÙI TẾT
Trong kí ức của tôi, Tết luôn về sớm hơn bình thường, có lẽ là ngay sau rằm tháng Chạp khi các chợ bắt đầu trang trí trưng bày những mặt hàng Tết. Không khí ngày càng tấp nập rộn ràng hơn trong cái ngày mọi người cùng nhau đưa ông Táo về trời.
Tết về! Có bao nhiêu thứ để lo, có bao nhiêu việc để làm. Mọi người ai cũng đều lo chuẩn bị quà Tết cho những người thân của mình. Trong cái không khí chộn rộn ấy, bánh mứt kẹo, ô mai, trái cây nô nức xuống đường rộn rã đón Xuân tỏa ra xung quanh những mùi vị vừa ngọt, vừa mặn, vừa thơm nồng thật đặc trưng cho hương vị của Tết.
Vẫn còn đó vẹn nguyên trong kí ức là những ngày hì hụi rang từng mẻ hạt hướng dương, hạt bí, hạt dẻ hay sên từng chảo mứt dừa, mứt gừng, mứt bí hay làm những bát dưa món, củ kiệu củ hành muối chua. Rồi sự hòa trộn của bao nhiêu là thứ mùi vị khác như mùi của đỗ, thịt, gạo nếp, lá dong khi luộc bánh như những kết tinh của đất trời đang đợi ấm áp ùa về để tỏa hương. Từng ngọn lửa dưới nồi bánh chưng xanh đang bập bùng như muốn ngún cạn những vất vả, gian khó, lo toan bề bộn để đưa cuộc sống mở ra một trang mới vẫn còn nguyên và in đậm trong kí ức những người đi xa.
Mùi của Tết giăng mắc khắp nơi trong những ngày Tết đã cận kề. Và chẳng có ai là có thể “định nghĩa” chuẩn xác được mùi của Tết. Mùi của Tết do sự cảm nhận của mỗi người mà khác nhau, vì thế nên mới có muôn hình vạn trạng sắc thái mùi của Tết. Người này bảo rằng mùi của Tết chính là mùi của mai, đào, quất... Người khác lại cảm nhận rằng đó là mùi của bánh chưng xanh, dưa hành, giò nạc, thịt đông. Còn với tôi, mùi của Tết có lẽ là cái mùi khói cay nồng trong những chiều cuối đông lạnh cắt da cắt thịt ở nơi quê nhà thời không có hiệu ứng nhà kính. Trong những ngày cuối năm ở vùng trung du quê tôi, mùi khói rơm rạ tỏa lan ra khắp nơi khi người dân quê tôi thu vén, dọn dẹp vệ sinh đồng ruộng.
Bọn trẻ chúng tôi ngày đó thường cảm thấy thích khi chui ngang qua cái quầng khói xám xịt bồng bềnh để hít hà cái mùi cay nồng đến chảy nước mắt. Mùi của Tết không chỉ là mùi ngai ngái của mưa dầm gió bấc mà còn là mùi thơm của nắng loang chiều. Mùi của quần áo, chiếu chăn màn mới giặt sạch sẽ và được phơi đủ nắng. Mùi thơm dịu nhẹ của nước lá mùi khi tắm và gội đầu cứ thoang thoảng tỏa ra từ tóc mẹ, tóc chị. Chiều 30 Tết tắm gội sạch sẽ những nhớp nhơ, bụi bặm của cả một năm cũ sắp qua để đón một năm mới tinh khôi hơn. Tất cả chúng ta ai đấy đều sẵn sàng hít căng vào lồng ngực không khí trong lành và rộn ràng của mùa Xuân đang về nơi bậu cửa.
Mùi của Tết còn khác nhau qua mỗi vùng miền. Nơi đảo xa thì mùi của Tết là mùi gió quyện vào mùi biển mằn mặn, chốn đồng bằng thoang thoảng mùi ngai ngái của nước trũng đồng chiêm, vùng núi cao có mùi của những đợt rét đậm rét hại kéo dài đến đặc quánh và co cụm. Phải chăng để đón Xuân sang Tết lại đang gọi mùi về...
Mỗi năm thêm một tuổi, mùi Tết dù có thay đổi theo sự cảm nhận khác nhau nhưng nó vẫn nồng nàn như thế. Tất cả những hương vị đó đã quyện vào nhau để rồi cùng phả ra cái mùi của Tết rất riêng mà chẳng khi nào quên được.
February 7, 2016
THƠ CHÚC TẾT NƠI ĐẤT KHÁCH XUÂN CON KHỈ 2016
Sáng sớm có người gọi chúc xuân ngó lên tờ lịch...tết Bính Thân bật cười, đất khách xuân con khỉ ! Năm cũ còn kia những nợ trần
Không bánh, không trà, không mứt tết
khai bút đầu năm một chữ Không
dán lên trước cửa mừng xuân mới
thật lạ, bỗng nghe nhẹ cả lòng !
Ngẫm lại dù sao cũng tân niên
xin chúc gần xa mấy bạn hiền
năm mới thảy đều nhanh như....khỉ
mau mắn tay chân để hốt tiền
Xin chúc những ai là hành giả
xuân về thuần hoá cái tâm viên
lòng phàm, xuân mới thôi bay nhảy
an lạc đầu năm một cõi thiền
Xin chúc mấy người là học giả
dich soạn, ấn hành sách liên miên
tay bỏ cuốn này, cầm cuốn khác
Ấn tống..người ta cũng gửi tiền !
Xin chúc những người đang gối lẻ
năm nầy sớm hái được nhân duyên
nhưng nhớ thủy chung đừng buông bắt
bắt cá hai tay chỉ chuốc phiền..
Chúc hết người ta, lại chúc mình
xin trời phương ngoại dẫu lênh đênh
được vui cho hết năm con khỉ
đừng rớt dọc đường ...chí độ sinh !
CHÚT TẢN MẠN ĐẦU NĂM BÍNH THÂN 2016 _ " TÔI THÍCH .... "
Tôi thích được đứng thật yên ngoài hiên thiền đường để nhìn mây trắng phủ kín núi rừng.
Tôi thích được nghe tiếng chuông báo chúng của Sư Chú mỗi sáng, mỗi chiều, thong thả vọng xa trong không gian.
Tôi thích được nhìn một cánh chim nhỏ lơ lững đứng yên giữa khung trời chiều mênh mông.
Tôi thích được nhìn bầu trời đêm của rừng núi lấp lánh ngàn vạn vì tinh tú vụn vỡ.
Tôi thích được ngồi dưới cội cây già nhìn xuống phố thị xa xăm có trăm ngàn ánh đèn lấp loáng như những châu báu ngọc ngà trong truyện thần thoại.
Tôi thích những buổi sáng đi thiền hành giữa rừng đan mộc, có hàng cây cao trăm tuổi ngước mặt nhìn không thấy ngọn.
Tôi thích được lang thang trong những khu rừng già tối âm u thỉnh thoảng có vài vệt nắng như từ thiên đường rọi xuống.
Tôi thích được ngắm những buổi chiều hoàng hôn nắng nhuộm vàng rừng núi.
Tôi thích được nhìn ra vịnh biển xa xôi có bọt sóng viền trắng bờ.
Tôi thích nắm giữ lại một vài giọt ánh trăng trong lòng bàn tay.
Tôi thích nắm giữ lại một vài giọt ánh trăng trong lòng bàn tay.
Tôi thích đọc những bài chia sẻ rất thật lòng mình như tâm hồn của một vị tu sĩ mới xuất gia.
Tôi thích những bước chân vững chãi, tự nhiên và nhẹ như cỏ lá của một người cư sĩ, bước vào rừng không động cỏ, vào nước không dậy sóng, bước tới thảnh thơi.
Tôi thích được trèo lên những tảng đá nằm thật yên ngủ quên rồi thấy mình là mây trôi vào Phương Vân Am.
Tôi thích con đường thiền hành sáng nay có mây kéo vào che kín lối đi. Tôi thích cõi tịnh độ của tôi, nào có khác gì hơn bây giờ và ở đây đâu?
Tôi thích những ngày có mây mưa trôi ngang qua tàn lá của rừng già, chợt hóa thân thành ngàn giọt nước mát rơi rụng xuống ướt vai.
Tôi thích ngồi yên bên vách đá buổi trưa nghe tiếng của thinh lặng rơi trong không trung.
Tôi thích được ngồi trong cốc nhỏ bằng gỗ của một ẩn sĩ nghe kể chuyện ngày xưa, rồi một lần rời xa phố thị.
Tôi thích những con đường thiền hành nhỏ quanh co có chênh vênh ghềnh đá.
Tôi thích được nằm xuống ngủ thật yên dưới bầu trời khuya có hàng thông đứng im in bóng trên nền trời đầy sao vang tiếng rừng đêm.
Tôi thích những hôm có vài áng mây trắng về ngủ yên trên mặt biển.
Tôi thích được thấy lại mình trong một chú tiểu nhỏ, ngồi im lặng trong thiền đường ngước lên nhìn Phật.
Tôi thích được nhìn bình minh mọc trên biển, hoàng hôn về trên núi.
Tôi thích đặt chân trên con đường thiền hành thật êm lót bằng lá đan mộc nhỏ như lá me.
Tôi thích những đóa hoa rừng màu vàng, tím mọc hai bên đường giữa mùa đông.
Tôi thích được ngắm một con chim xanh thật lạ về đậu trên tảng đá dưới một cội cây già.
Tôi thích hóa thành mây bay ra biển rồi trở về làm mưa tươi mát núi rừng.
Tôi thích được ngồi uống trà với người bạn quen, cuộc đời cũng có lúc ấm như những ngày mưa mùa đông qua núi.
Tôi thích được bước qua Tổ đường và biết rằng ngàn đời sau người xưa vẫn có mặt trong mỗi bước chân ta đi.
Tôi thích được làm chú tiểu của Huyền Không, chùa xưa mái ngói cũ, trèo lên nắm cây sào, đêm khuya rồi không ngủ, kéo rụng bao nhiêu sao?
Tôi thích được nghe những câu chuyện về tấm lòng của các vị thiền sư ngày xưa, bao dung và độ lượng, sẵn sàng nhận lãnh hết mọi chê bai và khổ đau của cuộc đời.
Và nếu như bạn có trách tôi sao vẫn còn ưa thích nhiều quá, thì cũng đành chịu thôi. Tôi thì thích được ngồi thật yên để thấy, để nghe, để cảm nhận trọn vẹn cuộc đời này, và đôi khi là để làm những gì mình thích. Hạnh phúc chỉ là đơn sơ và giản dị thế thôi.
Subscribe to:
Posts (Atom)